Natuurbeheerder mede veroorzaker gebroken vogelpootjes

De Nederlandse bossen op de hoge zandgronden lijden aan kalkgebrek. Ecoloog Arnold van den Burg van Biosphere Science Productions schreef er een uitgebreid artikel over in het julinummer van Vakblad Natuur Bos en landschap. Kalkgebrek leidt tot verzuring en dat heeft zo zijn gevolgen. In de voedselarme bossen bij Ede en op de Veluwe bijvoorbeeld, worden eieren van koolmezen gezien, met een zwakke schaal. En als de eieren al uitkomen, hebben de jongen nogal eens gebroken pootjes. Van den Burg noemt in zijn artikel de hoge stikstofdepositie vanuit de intensieve veehouderij als oorzaak.

Daarmee vertelt de auteur maar het halve verhaal. Volgens nutriëntenbalansstudies voor bossen zitten er twee kanten aan het verzuringsverhaal. De voedingsstoffen in de bosbodem moeten met elkaar in evenwicht zijn. En daar kan het mis gaan. Aan de ene kant heb je de toevoer van verzurende stikstof via depositie. Anderzijds worden elementen die belangrijk zijn om die stikstof te compenseren, zoals calcium, kalium en magnesium, uit de bossen afgevoerd. Dat laatste door de bosbeheerders die hout uit de bossen oogsten. Staatsbosbeheer oogst bijvoorbeeld jaarlijks ruim 300.000 kuub hout per jaar uit de Nederlandse bossen. Daarbij worden er geen voedingsstoffen teruggegeven aan het bos in de vorm van bemesting.

Aanvoer en afvoer voedingsstoffen uit evenwicht

De Nederlandse bossen worden voor een belangrijk deel ‘bemest’ via deposities uit de lucht. In die zin is een zekere mate van stikstofdepositie ook wenselijk. De deposities van stoffen als calcium en kalium vanuit de lucht zijn erg laag en kunnen gemakkelijk onvoldoende zijn om de afvoer van voedingsstoffen met het hout, te compenseren.

In een rapport van Alterra (voorheen Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek) staat het zo: ‘Afvoer van stamhout en tak- en tophout leidt tot een afvoer van daarin aanwezige voor planten en dieren belangrijke voedingsstoffen. Doordat in Nederland stikstof in relatief ruime mate aanwezig is door depositie, kan afvoer van voedingsstoffen de verhouding van stikstof met de andere voedingsstoffen, zoals fosfor en magnesium, in onbalans brengen. Fosfor komt, eenmaal afgevoerd, maar langzaam opnieuw beschikbaar, terwijl stikstof door de depositie relatief snel aangevuld wordt. Iets dergelijks wordt geconstateerd bij heideterreinen, waar bepaalde plantensoorten en vooral grotere insecten in aantal achteruit gaan’. (Bron: Aanzet voor een Adviessysteem voor oogst uit het bos, Alterrra, 2014).

Eenzijdig verhaal desastreus voor natuur

De eenzijdige benadering van natuurorganisaties bij het zoeken naar de oorzaak van de teloorgang (stikstof landbouw) kan nog veel schadelijker zijn voor de natuur dan de stikstofdepositie zelf. Door bewust oorzaken buiten beeld te houden, weet je zeker dat je het probleem niet gaat oplossen. Daarbij moet worden bedacht dat het stikstofverhaal een lange adem nodig heeft, terwijl natuurbeheerders vandaag al actie kunnen ondernemen. Een dergelijke eenzijdige benadering van het zure-bossen-probleem past niet bij een organisatie die zegt de wetenschap (science) hoog in het vaandel te hebben. Maar erger nog, de koolmezen zijn de dupe.

Delen via:
Meer over: Column

5 Reacties op Natuurbeheerder mede veroorzaker gebroken vogelpootjes

  1. Jaap Graveland schreef:

    Ik vind dit een zeer kwalijk artikel dat een oplossing voor die verzuring en voor andere problemen van het hoge N-gebruik in de landbouw absoluut niet dichterbij brengt.
    Ik onderzocht het Ca-gebrek al in de negentiger jaren en ben er op gepromoveerd. Kort gezegd: bodemverzuring, voor overgrote deel veroorzaakt door zure depositie, met landbouw als verreweg belangrijkste veroorzaker, leidt tot afname Ca in bodem en blad, daardoor afname huisjesslakken (belangrijkste Ca-bron van veel zangvogels) en daardoor eischaalproblemen en gebroken poten. Het kwam al in vijftiger jaren voor, maar onze gegevens wezen op toename.
    Het probleem is helemaal niet weggeweest na 1995, er was alleen geen aandacht meer voor. Zo gaat het vaak met nieuwe milieuproblemen. Er werden maatregelen genomen, maar door verzet in de landbouw en politieke verdeeldheid zijn die beperkt, en is de N-emissie ordegrootte met 25% afgenomen nog steeds veel hoger dan wat de vegetatie en bodem kan verdragen, met de bekende gevolgen. Lees het Alterra-rapport 1699 uit 2008 van Wim de Vries, een hoogleraar die er al tientallen jaren onderzoek naar doet. En citaat nav het recente onderzoek aan de Koolmees: Volgens professor Wim de Vries, dé autoriteit op het gebied van stikstofkringlopen (en -modellen) in ons land, is afvoer van hout inderdaad een verliespost voor calcium en andere voedingsstoffen. “Op het hoogtepunt van de verzuring was de bijdrage van die houtoogst aan het verdwijnen van calcium uit bossen ongeveer 10%, tegenover 90% voor de “zure depositie” uit industrie, landbouw en verkeer. Sindsdien is de uitstoot uit de industrie drastisch verminderd”, weet De Vries. “Maar ook de afvoer van hout is verminderd. De bijdrage van houtoogst aan het potentiële probleem is dus nog steeds veel kleiner dan die van zure depositie. Die depositie komt nu voor 60% uit de landbouw en voor 40% uit andere bronnen, zoals het verkeer”, aldus De Vries.
    Heel bijzonder dat Geesje dit weglaat, en het heeft over wetenschap serieus nemen.
    Staatsbosbeheer heeft enorm moeten bezuinigen, door keuzes van VVD en CDA, dezelfde partijen die afdwingen van reductie van N-gebruik in de landbouw afwijzen. Dus het is wel heel erg goedkoop om SBB nu te beschuldigen. Heeft Geesje nog tips voor hoe SBB zijn beheer moet bekostigen?
    En de veeg uit de pan voor de natuurbeweging slaat al helemaal nergens op. Ik ben nu druk met weidevogelbescherming samen met Boerennatuur (een organisatie van boeren die natuur en landbouw wil combineren) en pleit met velen binnen de natuurbeweging voor andere wijze van landbouw bedrijven en een hogere melkprijs voor de consument om dat mogelijk te maken. We nemen daarvoor initiatieven, berekenen bijv. dat met een dubbeltje extra per liter melk een boer een fatsoenlijke vergoeding voor minder intensief boeren kan krijgen. Maar LTO, FrieslandCampina geven niet thuis en tonen zelf niet of nauwelijks initiatief.

    Opiniestukjes schrijven is lekker makkelijk, als je ze niet onderbouwt. We hebben meer aan constructieve voorstellen gebaseerd op feiten. Iets voor een volgend stukje?

  2. Arnold van den Burg schreef:

    Aan de reactie van Jaap Graveland kan ik nog toevoegen dat in het natuurgebied waar de bronpublicatie naar verwijst (Vakblad Natuur, Bos, Landschap, mei 2017) er grote delen zijn waar tussen de waarneemperioden (2002-2004 en 2016-2017) geen hout is geoogst en waar de problematiek nu wel hevig aan de orde is. In de oude eikenbossen wordt ook al decennia niet meer gekapt, waarmee de eikensterfte (en de gevolgen voor het ecosysteem als geheel) ook niet aan het bosbeheer is toe te schrijven.

  3. A Büscher schreef:

    Ik mis vooral de eventuele oplossingen in zowel de reactie als de hoofd publicatie, constatering van een “probleem “is slechts een eerste stap en gezien de voorgeschiedenis waar aan gerefereerd is bestaat deze constatering al geruime tijd ….

  4. Jan Cees Vogelaar schreef:

    Heer Graveland wellicht dat uw promotie dan onterecht is geweest

  5. Meindert Nieuweboer schreef:

    Stikstof depositie wordt toegeschreven aan de veehouderij, maar andere belangrijke stokstof depositie is een onweersbui waar door de elektrische ontladingen en veel van de 78% stikstof in de atmosfeer verbrand en als nitraat(NO3) afregent. wel 30á40 Kg per Ha is normaal. Hier hoort men niemand over.