China is uitgegroeid tot een van de grootste financiers van ontwikkelingsprojecten in Afrika. Sinds 2000 hebben Chinese en andere door de staat gesteunde instellingen voor meer dan 180 miljard Amerikaanse dollar aan leningen toegezegd aan Afrikaanse landen. Het geld is gebruikt voor de financiering van wegen, spoorwegen, elektriciteitscentrales, havens, waterinfrastructuur en industriële projecten.
Ook de landbouw is een steeds belangrijker onderdeel geworden van deze groeiende samenwerking tussen het continent Afrika en China. Voedselsysteemdeskundige Adrino Mazenda analyseerde Chinese leningen aan Afrikaanse landen tussen 2000 en 2024 om te onderzoeken hoeveel China in de landbouw in Afrika investeert.
Waarin en waar investeert China op landbouwgebied?
De Chinese landbouwfinanciering gaat voornamelijk naar de ontwikkeling van landbouwbedrijven, visserij, irrigatie, mechanisatie, landbouwtechnologie en plattelandsinfrastructuur. In agroverwerking en opslag wordt aanzienlijk minder geïnvesteerd.
Landen in zuidelijk Afrika waaronder Angola, Zambia, Zimbabwe en Mozambique, ontvangen de meeste leningen. Daarna volgen landen in Oost-Afrika: Ethiopië, Kenia en Tanzania, en West-Afrika: Nigeria en Ghana. Chinese instellingen investeren ook in de landbouw in Egypte.
In zijn onderzoek vergeleek Mazenda de landbouwleningen van Chinese instellingen met leningen aan andere sectoren. Ook onderzocht hij wie de leningen ontvingen, waar het geld naartoe ging en welke soorten landbouwprojecten werden gefinancierd.
Uit de analyse blijkt dat de Chinese kredietverlening aan de landbouw zich over Afrika heeft uitgebreid. Tussen 2000 en 2024 financierden Chinese kredietverstrekkers 41 landbouwleningen met een gezamenlijke waarde van ongeveer 2,26 miljard Amerikaanse dollar.
Het grootste deel van de landbouwfinanciering ging naar landbouwprojecten, grootschalige landbouwbedrijven, visserij, mechanisatie en irrigatie-infrastructuur. Landbouwprojecten waren goed voor bijna 36 procent van de landbouwfinanciering. De visserij ontving 29 procent van de leningen.
Investeringen in opslagfaciliteiten en koelketeninfrastructuur vertegenwoordigden slechts drie procent van de Chinese leningen. Minder dan twee procent ging naar agroverwerkingsfaciliteiten. Grotere leningen werden vaker verstrekt via aan de overheid gerelateerde instanties en andere entiteiten buiten de nationale overheid dan rechtstreeks via nationale overheden.
Over het geheel genomen vormt landbouwfinanciering een relatief klein onderdeel van China’s veel omvangrijkere portefeuille voor ontwikkelingsfinanciering. De transportsector, energiesector en andere infrastructuursectoren ontvingen structureel aanzienlijk grotere financieringstoezeggingen.
Wat zijn de tekortkomingen?
Mendoza’s onderzoek laat zien dat veel investeringen de landbouwinfrastructuur hebben verbeterd, bijvoorbeeld door de aanleg van irrigatiesystemen en wegen. Er werd echter onvoldoende geïnvesteerd in voedselverwerking, opslag, transport en afzetmarkten. Juist deze voorzieningen zijn noodzakelijk om sterke landbouwindustrieën op te bouwen.
Daarnaast ontdekte hij dat beslissingen over landbouwleningen vooral werden bepaald door de praktische uitvoerbaarheid van projecten en door de partijen die financiering aanvroegen. Ook de capaciteit van landen om projecten daadwerkelijk uit te voeren speelde een belangrijke rol bij investeringsbeslissingen.
De financiering werd niet gestuurd door een overkoepelend plan om de landbouw in heel Afrika te transformeren. Dit past binnen een breder patroon waarbij Chinese kredietverstrekkers vooral projecten financieren waarvan zij verwachten dat deze uitvoerbaar zijn, in plaats van een bredere strategie te volgen voor de ontwikkeling van een specifieke sector.
Dat is problematisch, omdat veel Afrikaanse landen grote investeringen nodig hebben om hun landbouw te moderniseren. Vaak beschikken zij zelf over onvoldoende financiële middelen voor irrigatie, landbouwmachines, opslagfaciliteiten, transportinfrastructuur en voedselverwerkende fabrieken.
Leningen van internationale ontwikkelingspartners zijn daarom belangrijk. Maar of deze leningen daadwerkelijk bijdragen aan duurzame ontwikkeling hangt niet alleen af van de hoeveelheid beschikbaar geld. Ook het soort projecten waarin wordt geïnvesteerd, is bepalend.
Om de landbouw te laten bijdragen aan economische groei en een betere voedselzekerheid in Afrika, moet de sector veranderen. Daarvoor is meer nodig dan alleen het verhogen van de gewasproductie. Er zijn ook investeringen nodig in afzetmarkten, onderzoek, landbouwvoorlichting en organisaties die boeren verbinden met lokale en internationale afnemers. Zo moeten kleinschalige boeren bijvoorbeeld toegang krijgen tot mondiale toeleveringsketens. Uit het onderzoek blijkt echter dat de Chinese investeringen op dit gebied tekortschieten.
Hoewel de Chinese financiering de landbouwproductie heeft versterkt, werd relatief weinig steun verleend aan opslag, verwerking en marktstructuren. Deze onderdelen worden algemeen beschouwd als essentieel voor de transformatie van de landbouwsector.
Wat zijn de oplossingen?
De bijdrage die Chinese financiering op de lange termijn kan leveren aan Afrikaanse landen, hangt af van twee factoren.
Ten eerste de omvang van de investeringen. Ten tweede de mate waarin toekomstige leningen ondersteuning bieden aan de bredere systemen die landbouwproductie, verwerking en afzetmarkten met elkaar verbinden.
Investeringen die uitsluitend gericht zijn op landbouwinfrastructuur zullen waarschijnlijk niet leiden tot de grotere veranderingen die nodig zijn om een productievere en concurrerendere landbouwsector te ontwikkelen. Afrikaanse overheden hebben de mogelijkheid om te onderhandelen over financiering die verder gaat dan het financieel ondersteunen van afzonderlijke projecten.
Daarnaast moeten overheden ervoor zorgen dat hun ministeries en diensten voor landbouw, financiën en ruimtelijke en economische planning beter samenwerken. Dit zou helpen om ervoor te zorgen dat leningen van internationale kredietverstrekkers aansluiten bij de langetermijnplannen van afzonderlijke landen voor hun landbouwsector, in plaats van dat er losse, niet met elkaar samenhangende projecten worden gefinancierd.
Overheden moeten bovendien transparanter zijn over de manier waarop zij geld lenen en projecten uitvoeren. Hierdoor wordt het voor burgers gemakkelijker om overheden ter verantwoording te roepen. Ook helpt dit om ervoor te zorgen dat de financiering daadwerkelijk leidt tot blijvende verbeteringen in de landbouw. Ontwikkelingspartners kunnen ervoor kiezen financieringsmodellen voor de landbouw te ondersteunen die de primaire productie verbinden met verwerking, infrastructuur voor de fase na de oogst en toegang tot afzetmarkten. Op die manier kunnen hun investeringen in de landbouwsector van een land bredere economische voordelen opleveren.
Bron: The Conversation, 15 juli 2026. Oorspronkelijke auteur: Adrino Mazenda. Vertaald uit het Engels naar het Nederlands.
Foto: El Grincho via Pixabay
