Duurzaamheid is in de loop der jaren een modewoord geworden. Het gaat over kleding, energie en onze manier van leven. Het idee van duurzame productie en consumptie is breed geaccepteerd. Voor voedselproductie is de term regeneratief opgekomen. Het klinkt aantrekkelijk, misschien beter dan duurzaam. Maar wat betekent het?
Hoe omschrijft u regeneratieve landbouw?
“Het wordt op veel manieren beschreven, maar de kern is een set waarden. Mensen voelen zich aangetrokken tot ‘regeneratief’ omdat het verbetering suggereert. Het gaat niet alleen om behoud, maar om herstel van systemen en waarden, namelijk zorg voor milieu, verantwoordelijkheid voor natuur en de productie van goed voedsel. Een simpele lijst van praktijken is gemakkelijker te standaardiseren en te vermarkten. Een ethisch kader is complexer. Toch blijft ethiek essentieel. Het gaat over goed en slecht, juist en onjuist, en onze waarden. Juist die ethiek heeft de landbouwwetenschap vaak gemist. Er is geen duidelijke gezamenlijke koers voor wat goed is voor mens en milieu. Fundamentele kaders geven redenen om voor het milieu te zorgen. Ze vormen de basis voor natuurbehoud en doelen zoals 30 procent natuurgebied in 2030 en beschermen land vaak tegen landbouwgebruik. Toch is landbouw onderdeel van het milieu. Het staat er niet los van. We hebben een milieu-ethiek nodig die ook voor landbouw werkt. Hier kan regeneratieve landbouw helpen.”
Wordt regeneratief ook zo’n modewoord?
“Ik definieer regeneratieve landbouw als een ecologische benadering én ethiek. Wederkerigheid met het land staat centraal. Het doel is ecosystemen ondersteunen en milieu versterken. Ecosystemen en onderdelen zoals bodem, water, lucht, planten en dieren zijn moreel relevant. Ze maken leven mogelijk. Een regeneratieve ethiek staat veranderingen toe, maar kent grenzen. Die liggen waar processen worden beschadigd of onderbroken. Regeneratie staat centraal. Regeneratieve landbouw kan bewegingen zoals agro-ecologie versterken. Agro-ecologie is een brede wetenschap en sociale beweging. Ze richt zich op een inclusief voedselsysteem met sociale, politieke en ecologische aspecten. Een sterke landbouwethiek helpt dit doel. Het idee is echter uitgehold door een ‘one-size-fits-all’-benadering. Het wordt vaak vermarkt voor winst. Het concept is gereduceerd tot afvinklijstjes. Praktijken zoals diversificatie en bodembeheer worden vaak genoemd, maar details ontbreken. Hoeveel diversificatie? Verbetert de bodem echt? Deze vereenvoudiging en het gebruik door agrofoodbedrijven zorgen voor kritiek. Het begrip is gekaapt, waarschuwen experts. De onderliggende waarden zijn verdwenen. Als regeneratieve landbouw een marketingtool wordt, verdwijnt het transformatieve potentieel. Met een echte regeneratieve ethiek kan het juist leiden tot een gezonde leefomgeving en een welvarende samenleving.”
