Emissies varkenshouderij: mest scheiden bij de bron, en rap de stal uit

Eén ding staat voor de Wageningse onderzoekers Van der Fels en Aarnink bij voorbaat vast: om aan de in Noord-Brabant en Limburg gewenste ammoniakreductie van 85 procent te kunnen voldoen, moet je niet uitgaan van één wondermiddel. “Het gaat altijd om een combinatie van technieken.” Maar: “We weten al veel van methaan en ammoniak. We beginnen zeker niet blanco.”

​Methaanreductie

Als het gaat om methaanreductie, dan heeft de Coalitie Vitale Varkenshouderij de ambitie om de methaanemissies per 2030 met 0,9 megaton CO2-equivalenten per jaar te verminderen. Het effectiefst bij de reductie van methaan is een systeem met dag- of weekontmesting. Anders dan bij melkvee, waarbij het leeuwendeel van de methaanemissies ontstaat in de pens van de koe, komt methaan bij varkens voor circa 90 procent uit de mest die in de stal is opgeslagen.

“Bronmaatregelen als dagontmesting dragen veel bij aan de reductie van emissies uit de stal”, stellen de onderzoekers. “Als je de mest vervolgens bij lage temperaturen opslaat, onder de 10 graden, is er nauwelijks emissie. Dagontmesting is voor methaan belangrijk, maar het kan financieel eigenlijk alleen uit bij nieuwbouw.”

Bijkomend voordeel is dat je het dan kunt combineren met een mestvergister. Voor de productie van biogas is dagverse mest immers het efficiëntst. Wie de beschikking heeft over een mestopslag buiten, kan de mest met regelmaat daarheen brengen en zo ook de methaanemissie beperken. In verschillende SBV-projecten wordt gekeken naar het dagelijks of wekelijks verwijderen van mest uit de stal – zoals met het dagontmestingssysteem van De Hoeve Innovatie, verschillende systemen met spoelgoten van Jovas, de Combi-scraper van Van Limpt Stalinrichting en het Total Circular Farm Concept van Kamplan (zie kader).

Aarnink vult aan dat het voor het reduceren van methaanemissie in bestaande stallen ook goed is om tussen de rondes door de putten schoon te maken, en zo de kolonies methaanproducerende bacteriën zo klein mogelijk te houden. “Dat is effectief bij diergroepen met korte rondes, zoals kraamzeugen en gespeende biggen. Daar kun je elke vier à zes weken de put schoonmaken.”

Amoniakreductie

Om naast methaanemissiereductie tevens te voldoen aan de eisen voor ammoniakreductie, zijn er naast dag- of weekontmesting aanvullende maatregelen nodig. Zoals het scheiden van mest en urine bij de bron, bijvoorbeeld met het Trac Reno-systeem van het Franse bedrijf Cooperl, waar stalinrichter Vereijken (sinds kort Cooperl Northern Europe) een joint venture mee heeft.

Het Trac Reno-systeem bestaat uit een vloer met een helling van 8 procent naar het midden toe, waar een giergoot ligt. De dunne fractie wordt direct afgevoerd naar een dichte opslag. Stalen schuiven halen vervolgens iedere paar uur de dikke mest uit de stal. Dit systeem draait in de stal voor dragende zeugen van Van Santvoort in Nuland, meldt Varkens.nl, en moet een ammoniakemissie­reductie van 70 procent opleveren.

Cooperl heeft recent ook een mestrobot geïntroduceerd, de TracVac, die opereert onder de roostervloer. “Vergelijkbaar met een Lely-mestrobot bij rundvee”, weet Aarnink. Deze robot zuigt onder de roosters de mest op en stort die af in een aparte mestopslag. Ook dit moet zowel methaan- als ammoniakemissie tegengaan. De TracVac draait inmiddels bij Diva Varkens in Bergeijk – schrijft Inagro.be –, een bedrijf met een lange stal, waar de robot ondergronds van afdeling naar afdeling rijdt.

Voor de reductie van ammoniak wordt in het Wageningse onderzoek ook gekeken naar een desinfectiemiddel voor de vloer om ureasebacteriën af te doden. Dit systeem is bekend in de melkveehouderij en wordt nu ook beproefd in de varkenshouderij, vertelt Aarnink. Het kan ook worden toegepast bij mestafvoersystemen onder de roosters, om die afvoergoten te desinfecteren en zo het ontstaan van ammoniak te remmen. Op een aantal bedrijven met mestschuifsystemen (onder andere de Combi-scraper) wordt daar ook onderzoek naar gedaan.

Ammoniakreductie in de varkenshouderij staat of valt met het klein houden van het emitterend oppervlak. Hokbevuiling kan de effecten van het meest geavanceerde mestscheidingssysteem nog tenietdoen, vertelt Aarnink. Daarom is een goede hokinrichting een vereiste, en moet voorkomen worden dat varkens in de zomer verkoeling zoeken door op de roosters te gaan liggen en dan op de dichte vloer gaan mesten.

Moving Floor-systeem

Een interessante innovatie voor het terugdringen van ammoniak is het Zweedse Moving Floor-systeem. Dat wordt beproefd bij een varkenshouder in Limburg. De varkens liggen op een soort ingestrooide rubberen mestband, die elk uur een klein stukje opschuift. Aan de voorkant valt er wat strooisel op, aan de achterkant worden mest en stro eraf geschraapt en via een vijzel afgevoerd naar buiten, waar de stromest wordt gecomposteerd. Op het demobedrijf in Zweden is zo een reductie van 85 procent ammoniak behaald. Van der Fels: “Vanuit het onderzoek zijn we benieuwd naar de resultaten onder Nederlandse omstandigheden, want het is het eerste bedrijf in Nederland dat ermee werkt. Ook hier denken we dat sproeien met desinfectie erbij effect heeft.”

Voerspoor

In de melkveehouderij speelt het verlagen van het ruweiwitgehalte een belangrijke rol bij de reductie van ammoniak. In de varkenshouderij wordt de meeste impact van emissiereducerende effecten vanuit stal- en mestmaatregelen verwacht, legt Van der Fels uit. “Een varkenshouder denkt niet als eerste aan voermaatregelen.”

Toch wordt ook bij varkens naar dit spoor gekeken. Aanpak via de voeding en voerstrategie kan de methaanvorming in het dier en het methaanvormend vermogen van mest beïnvloeden, alsook de emissie van ammo­niak uit varkensmest. Ook daar doet Wageningen Livestock Research onderzoek naar. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van zogenaamd balansonderzoek, waarbij mest en urine van varkens gescheiden worden opgevangen en gebruikt voor in vitro incubatie-onderzoek, waarbij methaan- en ammoniakemissie uit mengmest wordt geëvalueerd.

Precisievoeding voor vleesvarkens krijgt ook in andere Europese landen aandacht. In Frankrijk wordt een systeem toegepast om vleesvarkens, voorzien van een elektronisch oormerk, individueel te voeren op behoefte. Hierbij worden groepen van 30 à 35 dieren op basis van individuele groeipotentie en behoefte gevoerd met een voerstation, schetst Van der Fels. “Er zijn plannen om dit concept ook in Nederland te introduceren.”

In Frankrijk wordt echter gewerkt met volledige roostervloeren, waar in Nederland daarnaast dichte vloeren zijn. Hokbevuiling is vormt dan mogelijk een risico, wat leidt tot hogere ammoniakemissie. De juiste balans van voeding, genetica en klimaat- en stal­management is dan cruciaal om dit te voorkomen, aldus de onderzoekers.

De varkenshouderij zal uiteindelijk met een combinatie van technieken, eventueel met ook een luchtwasser, toe moeten werken naar de gewenste emissiereductie, verwachten Aarnink en Van der Fels.

Praktijknetwerk Reductie Emissies Varkenshouderij

Het Praktijknetwerk Reductie Emissies Varkenshouderij gaat veelbelovende innovaties en technieken voor het terugdringen van de uitstoot van ammoniak en methaan toetsen in de praktijk. Het Praktijknetwerk vloeit voort uit het LVVN-programma ‘Integraal Aanpakken’. Het netwerk is nog in ontwikkeling en de partners (varkenshouders, CoViVa, LVVN, WUR en PEV-Aeres) moeten nog beslissen welke technieken en bedrijven worden onderzocht. Ervaringen uit bestaande initiatieven worden meegenomen, zoals het Total Circular Farm concept.

Doel is tien pilotbedrijven waar onderzoek wordt gedaan naar emissiereducerende maatregelen met methaan- en ammoniaksensoren, en twintig demobedrijven waar emissiemaatregelen langdurig worden gevolgd. Verder wordt gebruikgemaakt van zogenaamde ‘inspiratiebedrijven’ die kennis en ervaringen vanuit andere lopende projecten willen delen met collega-ondernemers in de varkenshouderij.